Wkb-trends medio 2026: zo werk je samen met de kwaliteitsborger

Bij hoeveel projecten denk je dat in 2025 het hele Wkb-traject is doorlopen, van startbouwmelding tot gereedmelding? In 2024 waren dat er 33. In 2025 al 1.130. Dat cijfer komt uit de tweede monitoringsrapportage die de minister op 12 juni 2026 naar de Tweede Kamer stuurde, en het is precies waarom "de Wkb draait nu wel" niet meer als antwoord volstaat. Het stelsel groeit hard, maar de manier waarop aannemers en kwaliteitsborgers samenwerken groeit nog niet even hard mee.

Voor aannemers gaat het gesprek over de Wkb dit jaar dan ook niet meer over wat de wet inhoudt. Het gaat over hoe je die samenwerking met je kwaliteitsborger organiseert, nu het stelsel voor het tweede jaar op rij tegen het licht wordt gehouden en de evaluatie van januari 2027 dichterbij komt.

TL;DR

• De Wkb bestaat 2,5 jaar, en 2026 is het jaar waarin het écht op de proef wordt gesteld: uiterlijk 1 januari 2027 volgt de wetsevaluatie.
• Bouwmeldingen schoten in 2025 omhoog naar 5.118, en bijna 1.150 projecten liepen het volledige traject van start tot gereedmelding door.
• Rollen tussen gemeente, brandweer, kwaliteitsborger en aannemer zijn nog niet messcherp, en vooral kleinere bouwbedrijven vinden de dossiervorming zwaar.
• Verbouw en de zwaardere gevolgklassen 2 en 3 komen dichterbij, maar wachten nog op die evaluatie.
• De winst zit in de samenwerking: hoe directer jij en je kwaliteitsborger op dezelfde data werken, hoe minder gedoe met dossiers.
• Benieuwd hoe dat er in de praktijk uitziet? Lees hieronder verder, of scroll naar de sectie over digitale kwaliteitsborging voor het concrete voorbeeld.

De stand van de Wkb medio 2026

De Wkb geldt sinds 1 januari 2024, en voorlopig alleen voor nieuwbouw in gevolgklasse 1: eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden. Aannemers zijn sindsdien zelf verantwoordelijk voor het aantonen van bouwkwaliteit, en een onafhankelijke kwaliteitsborger toetst tijdens het bouwproces of een project aan de wettelijke technische eisen voldoet. Pas als die kwaliteitsborger een verklaring afgeeft, mag een bouwwerk worden opgeleverd.

De tweede monitoringsrapportage laat zien dat het aantal projecten onder de Wkb in 2025 sterk is gegroeid. Er zijn in 2025 5.118 bouwmeldingen gedaan, waarmee het totaal sinds de inwerkingtreding op 7.053 bouwmeldingen komt. Nog opvallender: in 2025 is bij 1.130 projecten het hele proces doorlopen, van startbouwmelding tot en met gereedmelding, tegen slechts 33 projecten in 2024. Het stelsel werkt volgens de onderzoekers in operationele zin, en er is voldoende capaciteit beschikbaar voor kwaliteitsborging.

Groei is dus geen probleem. Duidelijkheid wel: het stelsel is volgens diezelfde rapportage nog duidelijk in ontwikkeling. Gemeenten, brandweer, opdrachtgevers, kwaliteitsborgers en bouwers ervaren de praktijk verschillend, en onderzoekers en de begeleidingsgroep monitoring en evaluatie concluderen dat het nog te vroeg is om definitieve conclusies te trekken: de praktijkervaring is nog beperkt en de respons op het onderzoek was te laag. Volgend jaar wordt opnieuw gemonitord, en daarna volgt de wetsevaluatie.

Dat is relevant, omdat de regels voor kwaliteitsborging uiterlijk op 1 januari 2027 worden geëvalueerd. De uitkomst van die evaluatie bepaalt of en wanneer verbouw en de hogere gevolgklassen onder de Wkb gaan vallen. 2026 is daarmee het jaar waarin het stelsel zijn eerste grote toets krijgt, en dat maakt het een logisch moment om als aannemer je eigen werkwijze onder de loep te nemen voordat de scope van de wet verandert.

Voor de dagelijkse praktijk op de bouwplaats verandert er dit jaar niets aan de wettelijke verplichtingen zelf. Wat wel verandert, is de druk om aantoonbaar te maken dat je als aannemer je kant van het proces op orde hebt. Een evaluatiejaar is typisch het moment waarop toezichthouders, gemeenten en kwaliteitsborgers kritischer kijken naar hoe volledig en consistent dossiers zijn, juist omdat die dossiers straks input zijn voor de vraag of het stelsel breder mag worden ingezet.

Trend 1: verbouw en hogere gevolgklassen komen dichterbij

Denk niet dat de Wkb blijft steken bij eengezinswoningen. Bij de invoering is bewust gekozen om klein te beginnen: alleen nieuwbouw in gevolgklasse 1 viel per 1 januari 2024 onder de nieuwe regels. Verbouw is toen uitgezonderd, in afwachting van een apart moment om te bepalen wanneer die wel onder kwaliteitsborging komt te vallen. Dat moment is er nog niet: verbouwactiviteiten vallen op dit moment nog niet onder de Wkb, en dat blijft in ieder geval zo tot de evaluatie is afgerond.

De volgende stap ligt bij de hogere gevolgklassen. Gevolgklasse 2 omvat bijvoorbeeld bibliotheken en onderwijsgebouwen, gevolgklasse 3 onder meer stadions en ziekenhuizen. Of en wanneer die bouwwerken onder de Wkb vallen, hangt af van de uitkomst van de evaluatie die uiterlijk 1 januari 2027 moet plaatsvinden.

Voor aannemers die nu alleen met gevolgklasse 1-nieuwbouw te maken hebben, betekent dit dat de scope van kwaliteitsborging de komende jaren breder kan worden. Wie zijn werkwijze nu al op orde heeft, hoeft bij een uitbreiding niet vanaf nul te beginnen, en kan bestaande checklists en afspraken met de kwaliteitsborger eenvoudiger doortrekken naar nieuwe projecttypen.

Trend 2: rollen zijn nog onduidelijk, en dossiervorming voelt zwaar

Twee klachten springen eruit in de monitoringsrapportage 2025, en beide raken jou als aannemer direct. Ten eerste zijn rollen en verantwoordelijkheden tussen gemeente, brandweer, kwaliteitsborger en aannemer nog niet overal helder, en verschillen bouwmeldingen en dossiers nog in kwaliteit en volledigheid. Vooral respondenten bij gemeenten en de brandweer zijn kritisch over de uitvoering, al zijn gemeenten die hun eigen werkwijze al hebben aangepast aan hun nieuwe rol in het algemeen positiever.

Ten tweede: kleinere bouwbedrijven ervaren de extra dossiervorming die de Wkb met zich meebrengt als belastend. Dat is geen verrassing als je bedenkt dat kwaliteitsborging vraagt om structureel vastleggen, onderbouwen en aanleveren van bewijs, iets waar veel bouwbedrijven vóór 2024 geen vaste werkwijze voor hadden. Het ministerie en landelijke overlegpartijen werken inmiddels aan een gezamenlijk werkprogramma dat rollen moet verduidelijken, werkprocessen moet verbeteren en administratieve lasten moet verminderen. Sinds mei 2026 is er ook een Meldpunt Wkb waar knelpunten uit de praktijk worden verzameld.

Deze twee knelpunten hangen samen. Hoe minder duidelijk de rolverdeling is, hoe makkelijker dossiers onvolledig of inconsistent worden: iedereen gaat er dan van uit dat een ander een bepaald onderdeel al heeft vastgelegd of nog gaat vastleggen. Voor aannemers en kwaliteitsborgers die vooraf scherp afspreken wie wat vastlegt en beoordeelt, is dat risico aanzienlijk kleiner, en weegt de administratieve last van dossiervorming ook minder zwaar.

Wat dit betekent voor de samenwerking tussen aannemer en kwaliteitsborger

Vertaal die twee trends naar de bouwplaats, en je komt bij één ding uit: de samenwerking tussen jou en je kwaliteitsborger wordt het onderdeel van de Wkb waar in 2026 de meeste aandacht naar uitgaat. Zoals we eerder al schreven in Wat verandert er met de Wet Kwaliteitsborging? blijft de aannemer verantwoordelijk voor het uitvoeren en vastleggen van kwaliteitscontroles tijdens de bouw. De kwaliteitsborger heeft dat dossier nodig om zijn eigen oordeel te onderbouwen, en geeft uiteindelijk de verklaring af waarmee een bouwwerk mag worden opgeleverd.

Naarmate het aantal bouwmeldingen groeit, moet die beoordeling ook efficiënter kunnen verlopen. Een kwaliteitsborger die per project losse mappen, foto's en formulieren van verschillende aannemers ontvangt, verliest tijd aan het samenvoegen en overzichtelijk maken van informatie die eigenlijk al bij de bron vastgelegd had kunnen worden. Andersom kost het een aannemer tijd en gedoe als hij achteraf moet uitzoeken welke controle nog niet is beoordeeld, of welk bewijs de kwaliteitsborger precies nodig heeft.

Hoe directer aannemer en kwaliteitsborger op dezelfde informatie kunnen werken, hoe minder ruimte er is voor de onduidelijkheid die de monitoring signaleert. Dat vraagt niet per se om meer regels, maar om een werkwijze waarin vastleggen en beoordelen twee kanten van hetzelfde proces zijn, in plaats van twee losse administraties die achteraf bij elkaar moeten worden gebracht.

Neem een gangbare situatie: een uitvoerder rondt een controlepunt af aan het einde van de dag en maakt daar foto's van. Werkt hij met losse formulieren of een algemene fotomap, dan moet iemand die informatie later nog ordenen, van context voorzien en doorsturen naar de kwaliteitsborger. Elke overdracht is een moment waarop informatie kan vertragen, verdwijnen of onvolledig aankomen, en precies dat soort onvolledigheid signaleert de monitoringsrapportage als knelpunt. Werkt de uitvoerder direct in een systeem waar de kwaliteitsborger meekijkt, dan is die controle op het moment van vastleggen al zichtbaar voor de partij die hem moet beoordelen. Dat verschil maakt het voor een kwaliteitsborger haalbaar om bij een groeiend aantal bouwmeldingen toch op tijd en onderbouwd te beoordelen, en voor een kleinere aannemer voelt dossiervorming minder als een aparte administratieve klus naast het werk.

Hoe digitale kwaliteitsborging deze trends beantwoordt

Hier wordt het interessant, want dit is precies waar digitale kwaliteitsborging verschil maakt. In de module Kwaliteitsborging van STA registreert de aannemer zijn kwaliteitscontroles rechtstreeks op de bouwplaats, via checklists en opnamepunten die zijn gekoppeld aan de bouwtekening en aan foto's van het werk. De kwaliteitsborger treedt vervolgens op als beoordelaar: hij beoordeelt diezelfde kwaliteitscontroles in het systeem, zonder dat er eerst dossiers moeten worden overgetypt of los aangeleverd.

Dat werkt in de praktijk in drie stappen:

Eerst voert de aannemer een kwaliteitscontrole uit en legt deze vast in de STA App, inclusief foto en locatie op de tekening. Vervolgens ziet de kwaliteitsborger die controle direct in de STA Portal en beoordeelt hij deze: goedgekeurd, of met een opmerking terug naar de aannemer. Tot slot ontstaat zo automatisch een dossier waarin elke controle, elke beoordeling en elk vervolg terug te vinden is, klaar voor de melding aan de gemeente.

Voor de aannemer betekent dit dat hij op elk moment kan laten zien welke controles zijn uitgevoerd en hoe daar door de kwaliteitsborger op is gereageerd. Voor de kwaliteitsborger betekent het dat hij zijn beoordeling niet meer hoeft te baseren op losse aanleveringen, maar op een projectteam dat vanuit dezelfde omgeving werkt. Werkt de kwaliteitsborger bovendien met een erkend instrument zoals via de KiK-tool, of moet er richting Woningborg WKI worden gerapporteerd, dan sluit die koppeling aan op dezelfde onderliggende registratie, in plaats van op een nieuwe, losse dataset.

Dat sluit direct aan op de knelpunten uit de monitoring: minder onduidelijkheid over wie wat heeft gedaan, en een aantoonbare, doorlopende registratie van kwaliteitscontroles in plaats van dossiervorming die achteraf, los van het werk, nog moet worden samengesteld.

Voor een projectleider of directie levert dezelfde registratie nog iets extra's op: een live overzicht van hoeveel controles per project zijn afgerond, hoeveel er nog open staan bij de kwaliteitsborger, en waar knelpunten terugkomen over meerdere projecten heen. Dat maakt kwaliteitsborging minder een verplichting die achteraf wordt afgevinkt, en meer een doorlopende bron van data gedreven inzicht in de bouwkwaliteit van een organisatie.

Wat kun je als aannemer nu al doen

Je hoeft niet te wachten op de evaluatie van januari 2027 om je samenwerking met de kwaliteitsborger te verbeteren. In Hoe start je met het borgen van de kwaliteit volgens de Wkb als hoofdaannemer? schreven we al uitgebreider over de eerste stappen. Een paar stappen die daarop aansluiten en die nu, in 2026, extra relevant zijn:

• Leg vast welke kwaliteitscontroles je uitvoert, en wanneer. Bepaal dit per bouwfase in plaats van het per project opnieuw uit te zoeken, zodat je een herbruikbare basis hebt.
• Maak afspraken met je kwaliteitsborger over aanleverformaat en beoordelingsfrequentie. Zo hoeft niemand achteraf uit te zoeken wat er nog ontbreekt of wanneer een reactie te verwachten is.
• Breng je dossiervorming nu al op orde. Zo begin je niet vanaf nul als verbouw of een hogere gevolgklasse alsnog onder de Wkb komt te vallen.
• Betrek je projectteam vroeg. Werkvoorbereider, uitvoerder en kwaliteitsborger die vanaf de start in dezelfde omgeving werken, voorkomen dat kwaliteitscontroles pas achteraf boven water komen.

Veelgestelde vragen

Wanneer moet de Wkb geëvalueerd zijn?

De regels voor kwaliteitsborging moeten uiterlijk op 1 januari 2027 zijn geëvalueerd. De uitkomst van die evaluatie bepaalt of en wanneer verbouw en de hogere gevolgklassen onder de Wkb gaan vallen. Tot die tijd blijft de wet van toepassing op nieuwbouw in gevolgklasse 1.

Valt verbouw al onder de Wkb?

Nee. Bij de invoering van de Wkb is besloten om verbouwactiviteiten vooralsnog niet onder de nieuwe regels te laten vallen. Verbouw volgt op een later moment, afhankelijk van de uitkomst van de wettelijke evaluatie die uiterlijk 1 januari 2027 plaatsvindt.

Wat doet de kwaliteitsborger precies als beoordelaar?

De kwaliteitsborger toetst tijdens het bouwproces of een bouwwerk aan de wettelijke technische eisen voldoet. In een digitale werkwijze beoordeelt hij de kwaliteitscontroles die de aannemer heeft vastgelegd, direct in hetzelfde systeem, en geeft hij uiteindelijk de verklaring af waarmee het bouwwerk mag worden opgeleverd.

Geldt de Wkb al voor gevolgklasse 2?

Nog niet. Gevolgklasse 2, met bijvoorbeeld bibliotheken en onderwijsgebouwen, volgt pas na de evaluatie van de Wkb en afhankelijk van de uitkomst daarvan. Dat geldt ook voor gevolgklasse 3, waaronder stadions en ziekenhuizen vallen.

Kortom

De Wkb staat in 2026 niet stil, en dat mag ook wel: 1.130 volledig doorlopen projecten in 2025 tegen 33 in 2024 is geen kleine sprong. Maar groei zonder duidelijkheid levert alleen meer werk op, niet minder. Wacht dus niet op de evaluatie van januari 2027. Richt de samenwerking met je kwaliteitsborger nu al zo in dat kwaliteitscontroles, beoordelingen en dossiervorming vanzelfsprekend bij elkaar komen, in plaats van iets dat je er na de bouw nog bij moet doen.

Benieuwd hoe dat in STA werkt voor jouw organisatie? Vraag een gratis presentatie op locatie aan, of download de ultieme Wkb-gids.